Czy suplementacja żelaza w ciąży jest konieczna?Ciąża to szczególny okres w życiu kobiety, w którym zachodzą liczne zmiany w fizjologii, metabolizmie i anatomii. Zmienia się także zapotrzebowanie organizmu matki na składniki odżywcze (w tym zapotrzebowanie na żelazo). Powinnaś teraz zwracać baczną uwagę na wszystko, co ląduje na twoim talerzu. Dieta wywiera niebagatelny wpływ na zdrowie mamy i maluszka. Niedobory żywieniowe mogą zaburzyć przebieg ciąży i przyczynić się do wad rozwojowych u płodu.

 

 

Zapotrzebowanie na składniki odżywcze w czasie ciąży

Zbilansowana, różnorodna dieta przyszłych mam może pokrywać aktualne potrzeby żywieniowe oraz służyć tworzeniu rezerw, które organizm wykorzysta w czasie karmienia piersią. Jednak nawet najlepiej zaplanowany i ułożony przez specjalistę jadłospis czasem nie dostarcza wystarczających ilości składników odżywczych. Wyniki badań wskazują, że niedobory żelaza (obok niedoborów kwasu foliowego i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych) należą do najczęstszych niedoborów żywieniowych u przyszłych mam. 1,2 

Większe zapotrzebowanie na żelazo w ciąży wynika z wielu czynników. Teraz należy zaspokoić również potrzeby tkanek płodu i łożyska. Niebagatelny wpływ na zapotrzebowanie wywierają także zmiany, które zachodzą w układzie sercowo-naczyniowym i we krwi krążącej (szczególnie w II i III trymestrze). Warto nadmienić, że zapotrzebowanie na cenny pierwiastek zwiększa się też w okresie laktacji. 2,3

 

Suplementacja żelaza w ciąży – czy to konieczne?

Żelazo w ciąży – czy jego suplementacja jest niezbędna? Odpowiedzi na to pytanie może udzielić wyłącznie lekarz. W najnowszej literaturze medycznej czytamy, że zazwyczaj profilaktycznie zaleca się suplementację pierwiastka w dawce 30 mg dziennie. Jeśli jednak lekarz stwierdzi niedobór żelaza i rozpozna tzw. niedokrwistość ciężarnych (Hb (hemoglobina) < 11 mg/dl) – zarekomenduje stosownie wyższą dawkę. 2,3

U przyszłych mam – oprócz rutynowego badania morfologii krwi (hemoglobiny, hematokrytu, liczby czerwonych krwinek) – oznacza się także stężenie ferrytyny. Na tej podstawie lekarz ocenia zapasy żelaza w organizmie. Jeśli uzna, że są niewystarczające, może zalecić jego suplementację. Wskaźniki te wykorzystuje się również do rozpoznawania niedokrwistości z niedoboru żelaza oraz do monitorowania jej leczenia. 3

Wyniki nowych badań klinicznych dowodzą, że stosowanie soli żelaza (II) w postaci tabletek doustnych o przedłużonym okresie uwalniania daje lepsze efekty terapeutyczne (w porównaniu do innych preparatów żelaza). 2

 

Żelazo w ciąży – rola w organizmie i źródła w diecie

Żelazo pełni szereg ważnych funkcji w organizmie, m.in. uczestniczy w procesach oddychania tkankowego, syntezy DNA i tworzenia erytrocytów (czerwonych krwinek). Wpływa także na działanie układu odpornościowego, wspiera prawidłowy metabolizm wątroby i reguluje stężenie cholesterolu. Niedobór tego pierwiastka może prowadzić do niedokrwistości, zaburzeń rytmu serca, obniżenia odporności i problemów z koncentracją. W ciąży pojawiają się kolejne zagrożenia: wzrasta ryzyko porodu przedwczesnego i małej masy urodzeniowej dziecka. 1,2

Do najbogatszych źródeł pokarmowych żelaza należą: czerwone mięso, podroby (np. nerki, serce) i jaja. Pierwiastek znajduje się także w produktach pochodzenia roślinnego, np. w:

  • suchych nasionach roślin strączkowych,
  • natce pietruszki,
  • kakao,
  • orzechach, pestkach dyni i słonecznika,
  • suszonych morelach,
  • jarmużu, szpinaku.

Żelazo hemowe (obecne w produktach pochodzenia zwierzęcego) jest znacznie lepiej przyswajane przez organizm niż żelazo niehemowe (zawarte głównie w żywności pochodzenia roślinnego).

Wchłanianie pierwiastka poprawia witamina C, a utrudniają fityniany, które znajdują się np. w produktach zbożowych i roślinach strączkowych. Za gorsze wchłanianie żelaza mogą odpowiadać także taniny (obecne w herbacie, kawie i naparach ziołowych) oraz błonnik pokarmowy.

 

Referencje:
  1.  Makowska-Donajska M., Hirnle L. Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży. Gin. Perinat. Prakt. 2017; 2, 4: 166–172.
  2. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017.
  3. Gajewski P. (red.). Interna Szczeklika 2018. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.

 

PO/ENF/18/0098